मुतखडा झालाय? तर अशी घ्या काळजी. मुतखडा लक्षणे आणि उपाय

कधीतरी अचानक पोटात दुखू लागतं किंवा लघवी करताना वेदना जाणवतात. अशा वेळी आपण मुतखडा झाला आहे असं साधारणपणे म्हणतो. पण मुतखडा का होतो. त्याची लक्षणे काय आहेत? मुतखडा झाल्यास घरगुती उपाय कोणते? ह्या सर्व प्रश्नांची उत्तरे आपण ह्या लेखात वाचूया.

मुतखडा म्हणजे काय? (What Are Kidney Stones?)

3 62

आपले मूत्रपिंड दोन मुठ आकाराचे, चवळीसारख्या द्वीदल धान्य प्रमाणे दिसते. मूत्रपिंड म्हणजेच किडनी, मूत्र तयार करण्यासाठी आपल्या रक्तातील कचरा आणि अनावश्यक पाणी फिल्टर करते. मूत्रपिंड रक्तातील कचरा फिल्टर करण्यास अक्षम असल्यास मूत्रपिंडाचा रोग होतो. काय होतं की हा कचरा मूत्रपिंडाच्या आत एक काठी आहे जीला एकत्र चिकटून राहतो आणि दगडासारखा घन वस्तुमान असलेला खडा तयार होतो. यामुळे मूत्रमार्गावर परिणाम होतो. ह्यालाच आपण मुतखडा (Kidney stone) म्हणतो.

मुतखडा ज्याला किडनी स्टोन (Renal Calculus Or Nephrolith) असेही म्हणतात. जो एक मटेरियलचा घन तुकडा आहे. तो लघवीतील रसायनांमधून मूत्रपिंडात तयार होतो. जो कॅल्शियम, यूरिक ॲसिड, फॉस्फरस इ. पासून बनलेला असतो.

लहान आकाराचे मुतखडे कोणतीही त्रासदायक लक्षणे न दाखवता लघवीवाटे जाऊ शकतात. पण जर आकार कमीतकमी 3 मिलिमीटर (0.12 इंच) पर्यंत पोहोचला असेल तर ते मूत्रमार्ग रोखतात, ज्यामुळे असह्य वेदना होते.

मुतखड्याची लक्षणे कोणती ? (What Are The Symptoms Of Kidney Stones?)

3 63

पाठीत किंवा ओटीपोटात तीव्र वेदना: मुतखडा ज्या ठिकाणी जसा असेल त्यावर कुठे जास्त दुखेल ते ठरतं. बर्‍याचदा लोकांना पाठीच्या एका बाजूला किंवा खालच्या ओटीपोटात अतिशय तीव्र वेदना होतात. वेदना बर्‍याचदा अचानक सुरू होते आणि टिकून राहते, यामुळे जास्तच दुखू लागते. जशा एकावर एक लाटा याव्यात अशा कळा रूग्णांना सतत जाणवतात. काहीवेळा काही मिनिटे टिकून गायब होतात. मुतखडा वेगळ्या स्थितीत हलतो तेव्हा दुखण्याच्या तीव्रतेच्या पातळीत बदल होऊ शकतात.

१) लघवीतून रक्त पडणे (Hematuria) २) लघवी करताना वेदना होते ३) लघवी गडद दिसते ४) लघवीला नेहमीपेक्षा वेगळा वास येतो ५) नेहमीपेक्षा जास्त वेळा लघवी होते ६) लघवी करताना आग होते ७) लघवीचा रंग गुलाबी किंवा लाल रंग असू शकतो. ८) कधीकधी लघवीतील रक्त केवळ सूक्ष्म तपासणीद्वारेच शोधले जाऊ शकते.ते दिसत नाही पण जळजळ होते. ९) रेव: जरी लहान खड्यामुळे वेदना होत नाही किंवा लक्षणे नसली तरी ते लघवीत असतातच. १०) लघवी करताना अत्यंत वेदना: हे मुतखड्याचे सर्वात महत्वाचे लक्षण आहेआणि खडा मूत्रवाहिनीच्या खाली सरकतो तेव्हा ते जास्त जाणवते.

इतर लक्षणे: मूत्रमार्गामध्ये संसर्गजन्य पेशी दिसून येतात आणि मळमळ, उलट्या, थंडी वाजून येणे, ताप
ही लक्षणे दिसतात.

मुतखडा कशामुळे होतो? (What Are The Causes Of Kidney Stones?)

5 51

शरीरात पाण्याचे योग्य प्रमाण नसणे

मुतखडा होण्याचे अगदी स्पष्ट कारण म्हणजे पाणी योग्य प्रमाणात प्यायले जात नाही. जर आपण एका दिवसात पुरेसे पाणी पीत नसाल तर शरीरातील महत्त्वपूर्ण खनिजे आणि जीवनसत्त्वे शोषून घेण्यामध्ये आणि विषारी पदार्थांचं फिल्टरिंग यांच्यातील समतोल कमी होतो आणि त्रासाला सुरुवात होते.

भरपूर प्रोटीन्स आणि कॅल्शियमयुक्त जेवण घेतल्याने

जर आपण मांस आणि अंडी खात असाल तर त्यातून मिळणारे जास्तीचे प्रोटीन्स आणि कॅल्शिअम संतुलित करण्यासाठी आपल्याला आपल्या आहारातून मांसाहारी पदार्थ थोडे कमी करणे आवश्यक आहे. शरीरात प्रथिने आणि कॅल्शियम जास्त झाली तर मुतखडा तयार होण्याची शक्यता देखील वाढू शकते.आपलं आरोग्य चांगलं राहण्यासाठी संतुलित खाण्याच्या पद्धतीचा अवलंब करा.म्हणजे दररोज मांसाहार करणे टाळा.

वजन वाढलं असल्यास (Overweight)

लठ्ठपणामुळे मुतखडा होण्याची चिन्ह निर्माण होऊ शकतात आणि आपल्या एकूण तब्येतीवर त्याचा वाईट परिणाम होतो. दुसऱ्या शब्दांत, ज्या माणसांना जास्त प्रमाणात चरबी असते (excess frame mass index) ते भविष्यात मुतखडा होण्याच्या वाईट परिणामांमुळे त्रासलेले असू असतात. वजन कमी करण्यासाठी प्रयत्न करा.

अधिक माहितीसाठी इथे जा : वजन कमी करण्यासाठी आहार तक्ता

डायबिटीस

मधुमेह म्हणजेच डायबिटीस असल्यास अशा लोकांना मुतखडा होऊ शकतो हे विसरून चालणार नाही. मधुमेहाच्या रुग्णांना सामान्यत: रक्तामध्ये जास्त प्रमाणात साखर असते आणि यामुळे किडनी मध्ये स्फटिक तयार होतात. ही क्रिस्टल्सची निर्मिती मुतखडा होण्याची चिन्हे वाढवते.

मुतखड्यावर उपाय – मुतखड्यावर काही घरगुती उपचार (What Are The Treatments For Kidney Stones?)

6 40

ॲप्पल सायडर व्हिनेगर

लिंबाप्रमाणेच ॲप्पल सायडर व्हिनेगरमध्ये लहान मुतखडा किंवा मध्यम आकाराचा मुतखडा विरघळवून टाकण्याची क्षमता असते. एक कप गरम पाण्यात ॲप्पल सायडर व्हिनेगर आणि मध घालून मिश्रण तयार करा. दिवसातून अनेक वेळा हे पित रहा.

लिंबाचा रस

पूर्वीपासून पित्ताशयाचे खडे आणि मुतखड्यावर लिंबाचा उपाय केला जात आहे. लिंबाच्या रसामध्ये सापडणारे जे आम्ल असते, ते कॅल्शियम ने बनलेल्या मुतखड्यावर परिणाम करते. अधिक चांगल्या परिणामासाठी, काय करा तर लिंबाच्या रसात मध किंवा ऑलिव्ह तेल घाला. पण हा उपाय केवळ लहान किंवा मध्यम आकाराच्या मुतखड्यावरच गुणकारी ठरतो. उपचार सुरू करण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे चांगले.

दररोज सकाळी रिकाम्या पोटी थोडेसे मीठ किंवा मधासह लिंबाचा रस घ्या. शक्य असल्यास ताजा लिंबाचा रस, ऑलिव्ह ऑईल सम प्रमाणात पाण्यात मिसळा. कमीतकमी 3 दिवस हे मिश्रण दररोज 2-3 वेळा प्या. नंतर लवकरच आपल्याला सुधारणा दिसून येईल.

चीड पान (Nettle leaf)

Nettle Leaf ही मूत्रपिंड आणि मूत्राशयातील पाण्याचा प्रवाह सुरळीत करून लघवी सुधारण्यास मदत करतात. याव्यतिरिक्त, ही पानं मुतखडा तयार होऊ देत नाहीत आणि जंतूपासून संरक्षण करतात. उकळलेल्या पाण्यात वाळलेली नेटल पाने घालून चहा बनवा. 10 मिनिटानंतर गाळा. हा चहा काही आठवड्यांसाठी दररोज 2-3 वेळा घ्या. (नेट्ल लिफ ही पानं तुम्ही ऑनलाईन खरेदी करु शकता.)

तुळस

घरोघरी असणारी तुळस ही एक प्रकारची औषधी वनस्पती आहे. जी विशेषतः किडनीचे सर्वांगीण आरोग्य सुधारते. तुळस लघवीच्यावाटेने कॅल्शियम ने बनलेला मुतखडा काढून टाकण्यास मदत करते.

सकाळी तुळशीची पाने चावून खा. किंवा तुळशीच्या पानांचा रस तयार करा आणि मधात मिसळा. झोपून उठल्यावर हे प्या. दुसरा पर्याय म्हणजे तुळशीचा चहा पिणे. उकळलेल्या पाण्यात दोन तुळशीची पाने घाला. ती 10 मिनिटे उकळा आणि थोडा मध घालून प्या.

डाळिंब

डाळिंब एक स्वादिष्ट फळच नाही तर पौष्टिक पदार्थांचा एक चांगला स्रोत देखील मानला जातो. विशेषत: तुरट गुणधर्म असलेलं डाळिंब मुतखडा यशस्वीरित्या बरे करु शकते. दररोज एक ताजे डाळिंब खा. किंवा आपण डाळिंबाचा रस किंवा कोशिंबीरीत घालून खाऊ शकता.

टरबूज आणि कलिंगड

मुतखड्यावर आणखी एक शक्तिशाली उपाय म्हणजे टरबूज. जो पोटॅशियम आणि पाण्याने समृद्ध आहेत. ह्या फळांमधील पोटॅशियम शरीराचे पोषण करण्यात आणि शरीराला योग्यरित्या कार्य करायला मदत करते. आणि ह्या फळात अगदी मोठ्या प्रमाणात पाण्याचे प्रमाण असल्याने मुतखडा विरघळवून टाकण्याचे काम टरबूज किंवा कलिंगड करते.

मुतखडा झाल्यास किंवा मुतखडा होऊ नये ह्यासाठी काय खावे काय खाऊ नये? (Foods To Eat And Avoid In Kidney Stone)

7 37
  • भरपूर पाणी प्या.
  • खारट चिप्स पासून दूर रहा. खारट चिप्स वरचं प्रेम जरा कमी करा.
  • मांस आणि मासे. अंडी एकूणच मांसाहार खाण्याचे प्रमाण कमी करा.

मुतखडा किती दिवसांत बरा होतो?

8 30

वरील उपाय करून मुतखडा विरघळण्यासाठी मदत होते. लहान झालेला खडा लघवीवाटे काही महिन्यात पडून जातो. मात्र 12 मिमी चा मुतखडा खूप मोठा असतो. जर तुम्हाला वेदना होतच असतील तर तो मोठा होण्यापूर्वी तज्ञ डॉक्टरचा Urologists सल्ला घ्या. मुतखड्याच्या आकार आणि स्थानाच्या आधारे काय केले जाऊ शकते हे यूरोलॉजिस्ट ठरवेल. लिथोट्रिप्सी ने चिरडेल, किंवा लेसर युरेटेरोस्कोपी ने नष्ट करता येईल. खूपच टणक असेल तर यासाठी कीहोल सर्जरीची आवश्यकता असू शकते.

Related Posts

Comments

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

Recent Stories